ΤΟ «ΧΑΝΙ» Ή Ο ΣΤΑΘΜΟΣ ΤΩΝ ΚΑΛΛΙΑΝΩΝ

Λειτουργία και νόημα των ΧΑΝΙΩΝ

Τα Χάνια (ονομασία που εισήχθηκε με την Τουρκική παρουσία) – Πανδοχεία, ήταν μοναχικά σπίτια στον κάμπο ή το δρόμο. Στις καθιερωμένες διαδρομές –καρόδρομοι- με ζώα, μουλάρια, άλογα και καμήλες, τα Χάνια ήταν κατανεμημένα κατά προσέγγιση τεσσάρων ή δύο ωρών δρόμου, με τα πιο πάνω μεταφορικά μέσα. Ερχόμενοι από τη Λευκωσία ή τη Μόρφου, απαντούσε κανείς ΧΑΝΙ, στην Κοκκινοτριμιθιά, στο Ακάκι, στην Περιστερώνα και στον Κουτραφά.

Κύριος σκοπός τους, ήταν η διοίκηση, συνάντηση ανθρώπων και ανταλλαγή εμπορικών προϊόντων, περιηγητών, οι οποίοι έψαχναν να διανυκτερεύσουν κάπου, μέχρι την επόμενη το πρωί. Τα μεγάλα κουδούνια των καμήλων, κτυπούν ακόμη στ' αυτιά μερικών συγχωριανών, οι οποίοι θυμούνται την άφιξή τους στην περιοχή.

Το Χάνι των Καλλιανών, πρέπει να ήταν από τα μεγαλύτερα επαρχιακά και τα πιο εξυπηρετικά Χάνια. Υπήρξε ένας σημαντικός σταθμός, στην περιοχή της Σολέας.

ΧΑΝΙ ΚΑΛΛΙΑΝΩΝ – Ιστορικά και Αρχιτεκτονικά στοιχεία

Το Χάνι των Καλλιάνων είναι ένα ενδιαφέρον οικοδόμημα, που παρουσιάζει πλούσια τοπική αρχιτεκτονική. Κτισμένο στην είσοδο του χωριού, πάνω στον παλιό δρόμο Λευκωσίας – Τροόδους , προβάλλει επιβλητικά, ο γνωστός σε όλους σχεδόν τους Κυπρίους, Σταθμός των Καλλιανών, το πασίγνωστο «ΧΑΝΙ».

Το πασίγνωστο Χάνι, που σε παλιότερες δύσκολες εποχές, ξεκούραζε τους ταξιδιώτες, όταν τα ταξίδια ήταν δύσκολα και προβληματικά, λειτουργούσε αρχικά σαν Χάνι και αργότερα σαν καφενείο-εστιατόριο. Είναι διώροφο κτίριο με καμάρες, κτισμένο τον 18 ον αιώνα και είναι αυθεντικό δείγμα λαϊκής Κυπριακής Αρχιτεκτονικής, ταυτισμένο θαυμάσια με το καταπράσινο τοπίο, τον ποταμό Καρκώτη και το πανάρχαιο γεφύρι, αφιερωμένο στον Άγιο Ηρακλείδιο. Το κτίριο έχει κηρυχθεί ως διατηρητέο μνημείο.

Το φημισμένο πλέον Χάνι, άρχισε να προσφέρει την φιλοξενία στους διερχόμενους περαστικούς, γύρω στο 1900. Κτίστηκε σ' ένα από τα ομορφότερα τοπία της κοιλάδας και είναι βυθισμένο μέσα σε πράσινο, σπανίου κάλλους, που δημιουργεί ο ποταμός Καρκώτης, που περνά από μπροστά. Στις αρχές του 20 ου αιώνα υπήρξε μεγάλο εμπορικό κέντρο, εφόσον δεχόταν αμαξηλάτες, των οποίων έσυραν άλογα και αργότερα καραβάνια καμήλων, από την Αμμόχωστο και την Μόρφου. Με τη διακίνηση αυτή μετέφεραν εμπορεύματα, όπως σιτάρι, άχυρο και κρασί. Την αναγκαιότητα ενός ξενώνα στη περιοχή, αντελήφθησαν δύο φίλοι, ο Γιάννος Κακουρής και ο Γαβρήλος και αποφάσισαν να κτίσουν το Χάνι, πάνω στην εμπορική αρτηρία. Το Χάνι κτίστηκε από τους δύο φίλους, κτίστες στο επάγγελμα, στα τέλη του 19 ου ή αρχές του 20 ου αιώνα. Ο γιος του Γιάννου, Γρηγόρης και η σύζυγος του Άννα, ζούσαν στο Χάνι ως μόνιμοι κάτοικοι, μέχρι την ημέρα της απαλλοτρίωσης. Τη μεγαλοπρέπεια του κτιρίου μαρτυρεί το αρχιτεκτονικό του σχέδιο. Αποτελείται από το κυρίως κτίριο, τον καθ' αυτό ξενώνα και τους στάβλους, στο πίσω μέρος, που ήταν επίσης μεγάλο και ευρύ κτίσμα.

Για την διανομή των περαστικών, αναγκαία ήταν και η παρουσία στάβλων όπου θα ξεκούραζαν τα ζώα τους, κατά το βράδυ. Οι στάβλοι αντιστοιχούν σε τρία μεγάλα δωμάτια,με τις ταΐστρες των ζώων στον περίγυρο και μεγάλη ανοικτή αυλή με φούρνο. Το μικρότερο από τα δωμάτια ήταν αποθηκευτικός χώρος. Από τους λιθόκτιστους τοίχους, που αντιστοιχούν σε παλιά τεχνική οικοδομή, δίνεται η εντύπωση ότι οι στάβλοι προϋπήρχαν, αλλά από τις πληροφορίες που έδωσαν οι ιδιοκτήτες του Χανιού, το όλο κτίριο ανήκει στην ίδια περίοδο. Το ότι χρησιμοποιήθηκε διαφορετική λιθοδομία, μεταξύ των στάβλων και του κυρίως κτιρίου, που είναι πλινθόκτιστο, θα έγινε μάλλον για οικονομικούς λόγους, εφόσον η πέτρα που την εύρισκαν στη φύση, ήταν πιο φθηνή.

Το Χάνι σήμερα θεωρείται ιστορικό μνημείο.

Ο κυρίως ξενώνας αποτελείται από ισόγειο και όροφο, της ίδιας αρχιτεκτονικής διαρρύθμισης. Περιλαμβάνει έξι δωμάτια σε κάθε όροφο, από τα οποία ορισμένα δέχθηκαν μεταρρυθμίσεις, ώστε να αλλάξει ο αριθμός τους. Στο ισόγειο βρίσκονταν οι χώροι υποδοχής, το εστιατόριο, η ταβέρνα όπως την ονόμασαν, δωμάτιο στο οποίο βρίσκεται υπέροχο τζάκι κυπριακού τύπου. Η κουζίνα είναι το μικρότερο από τα δωμάτια του ισογείου και είναι στο βόρειο άκρο του κτιρίου, το ευκολότερο σημείο για να φθάσει κανείς με τις προμήθειές του.

Η κουζίνα δεν επικοινωνούσε με απευθείας γειτονικό δωμάτιο, αλλά με εξωτερική πόρτα, μέσω του κήπου. Το δωμάτιο αυτό χρησιμοποιόταν, ως καφενείο, μέχρι τα τελευταία χρόνια. Στο κέντρο του ισογείου, διάδρομος οδηγούσε στους στάβλους. Ο ηλιακός, μακρόστενο δωμάτιο στην πρόσοψη, αποτελεί μια από τις ομορφότερες εικόνες που έχει να επιδείξει η κοιλάδα Σολέας, στον τομέα της αρχιτεκτονικής. Μια σειρά από μικρές κολόνες φτιαγμένες από συμπαγή τούβλα, υποβαστάζουν στοά στο ισόγειο και στον όροφο, στον οποίο οδηγεί πέτρινη σκάλα.

Η Απαλλοτρίωση

Το 1976 το Τμήμα Αρχαιοτήτων ζήτησε την απαλλοτρίωση του Χανιού, ενώ η κυρία Άννα Γρηγορίου διέμενε ακόμα στον όροφο, συντροφιά με τον παραδοσιακό αργαλειό της. Ειδική επιτροπή πλησίασε την οικογένεια, ζητώντας την απαλλοτρίωση της περιουσίας της. Αυτοί έφεραν ένσταση, οπότε αφού δεν δέχθηκαν τον διακανονισμό, προχώρησε η διαδικασία της απαλλοτρίωσης. Ακολούθησε προσφυγή στο δικαστήριο, με σκοπό την ακύρωση της απαλλοτρίωσης. Μετά από δεκαπέντε χρόνια, η δίκη τέλειωσε, με απόφαση όπως δοθεί αποζημίωση 15000 λίρες στον ιδιοκτήτη, ενώ στους άλλους δύο, από 3000 λίρες. Στις 6/6/2001 το Τμήμα Αρχαιοτήτων άρχισε την αναπαλαίωση – συντήρηση του Χανιού, η οποία τέλειωσε τον Δεκέμβρη του 2002 και παραδόθηκε στην κοινότητα Καλλιανών βάσει υπουργικής απόφασης.

Σημερινή Λειτουργία και Χρήση του Χανιού

Το Χάνι σήμερα είναι πλήρως αναπαλαιωμένο, με τις πλέον καλύτερες προδιαγραφές, που διέπουν κτίρια διατηρητέα ως μνημεία.

Το Κοινοτικό Συμβούλιο Καλλιανών παραχώρησε το Χάνι, για στέγαση φορέων της κοινότητας. Στο ισόγειο λειτουργεί κυλικείο – καφενείο, για τις ανάγκες των κατοίκων, αλλά και των περαστικών. Στον πάνω όροφο, οι δύο πρώτες αίθουσες, παραχωρήθηκαν στον Πολιτιστικό-Αθλητικό Σύλλογο «Πρόοδος Καλλιανών», οι δύο επόμενες αίθουσες, στο Κέντρο Νεότητας, ενώ η άλλη έμεινε στο Κοινοτικό Συμβούλιο.

Στις αίθουσες που προαναφέρονται, γίνονται συχνά διάφορες εκδηλώσεις, πολιτιστικές, ψυχαγωγικές, σεμινάρια, συνεδριάσεις, εκπαιδευτικές και πολλά άλλα ενδιαφέροντα.

Προγραμματίζεται επίσης, σύμφωνα πάντα, με την επίβλεψη και καθοδήγηση του Τμήματος Αρχαιοτήτων, η λειτουργία ενός Λαϊκού Μουσείου στο υπόγειο, με εκθέματα από την γύρω περιοχή, που θα προβάλλουν τη λαϊκή παράδοση.

Το Κοινοτικό Συμβούλιο, με την βοήθεια του Κέντρου Νεότητας και του συλλόγου «Πρόοδος», άρχισε ήδη τη συλλογή και φύλαξη διαφόρων αντικειμένων, με σκοπό να εκτεθούν στο μουσείο.

Προγραμματίζεται επίσης η δημιουργία εκθεσιακού χώρου, καθώς και δωματίου, που θα λειτουργεί ως κέντρο επισκεπτών και να αποτελεί πόλο έλξης ντόπιων και ξένων επισκεπτών. Ο Κυπριακός Οργανισμός Τουρισμού, είναι πρόθυμος να βοηθήσει στην όλη προσπάθεια.

Παλαιό Γεφύρι Αγίου Ηρακλειδίου

Το γεφύρι είναι δίπλα ακριβώς από το Χάνι, κτισμένο πάνω στον ποταμό Καρκώτη, που ρέει ολόχρονα. Η ιστορία του γεφυριού αυτού, σύμφωνα με τις πληροφορίες, που δόθηκαν από τους πιο παλιούς, αλλά και όπως λέει η παράδοση, αρχίζει από το 45μ.χ.

Τον καιρό εκείνο, ήρθαν στην Κύπρο οι Απόστολοι Βαρνάβας, Παύλος και Μάρκος, για τη διάδοση του Χριστιανισμού. Οι Απόστολοι Βαρνάβας και Παύλος, διερχόμενοι πεζοί, κατά τη διάβαση τους προς την Πάφο, πέρασαν και από τα Καλλιάνα. Κατεβαίνοντας λοιπόν από στενό μονοπάτι, δίπλα από τον ποταμό, συνάντησαν ένα γέροντα ασκητή, να μονάζει σε μια σπηλιά-καλύβα. Όταν τον ρώτησαν πώς ονομάζεται, τους απάντησε «Ηρακλής». Οι Απόστολοι θαύμασαν την καλοσύνη, την πίστη και την ευλάβεια του γέροντα, οπότε ο Απόστολος Παύλος τον βάφτισε Χριστιανό. Ο γέροντας Ηρακλής ονομάστηκε Ηρακλείδιος και μετέπειτα χειροτονήθηκε Επίσκοπος στο Πολιτικό. Το γεφύρι κτίστηκε επί καιρώ Αγγλοκρατίας (σύμφωνα με ιστορικούς) και είναι αφιερωμένο στον Άγιο Ηρακλείδιο.